E le galue Rui Diogo mo, e umia ni sea i totonu, pe maua ni fesoasoani tau tupe mai soʻo se kamupani poʻo se faʻalapotopotoga e ono manuia mai lenei tusiga, ma e leai se mea e faʻaalia vagana ai lona tulaga faʻaleaʻoaʻoga. Isi sootaga talafeagai.
O le faiga fa'ailoga lanu fa'avae ma le fa'ailoga tagata ua sosolo atu i totonu o le aganu'u talu mai le amataga o fa'ato'aga, ina ua amata ona nonofo tagata i le nofoaga e tasi mo se taimi umi. O saienitisi i Sisifo anamua, e pei o Aristotle i Eleni anamua, na a'oa'oina i latou e le fa'ailoga tagata ma le fa'ailoga tagata na sosolo atu i totonu o latou sosaiete. E silia ma le 2,000 tausaga talu ona mae'a le galuega a Aristotle, na fa'alauteleina ai fo'i e le tagata su'esu'e natura Peretania o Charles Darwin manatu fa'ailoga tagata ma fa'ailoga tagata na ia fa'alogo ma faitau i ai i lona talavou i le lalolagi masani.
Na faʻaalia e Darwin ana faʻailoga tagata o se mea moni faʻasaienisi, mo se faʻataʻitaʻiga i lana tusi o le 1871 The Descent of Man, lea na ia faʻamatalaina ai lona talitonuga e faʻapea o aliʻi e sili atu le evolusione nai lo fafine, e sili atu tagata Europa nai lo tagata e le o ni tagata Europa, e sili atu faʻatulagaga faʻavae, aganuʻu faʻavae nai lo sosaiete laiti e tutusa. O loʻo aʻoaʻoina pea i aʻoga ma falemataʻaga o tala faʻasolopito faʻanatura i aso nei, na ia finau ai o "teuga mataga ma musika mataga tutusa e tapuaʻia e le toʻatele o tagata feʻai" e leʻi matua alualu i luma e pei o nisi manu, e pei o manu felelei, ma semanu e le mafai ona alualu i luma e pei o nisi manu, e pei o le manuki o le Lalolagi Fou o Pithecia satanas.
Sa lolomiina le The Descent of Man i le taimi o le vevesi lautele i le konetineta o Europa. I Falani, na ō atu ai le Paris Commune a le aufaigaluega i auala e talosagaina ai suiga tetele i le va fealoai, e aofia ai le soloia o le pulega fa’a-agafesootai. O le finauga a Darwin e fa’apea o le fa’apologaina o tagata matitiva, e le o ni tagata Europa, ma fafine o se taunuuga masani o le alualu i luma o le evolusione sa mautinoa lava o se musika i taliga o tagata maualuluga ma i latou o lo’o i ai le pule i li’o fa’asaienisi. Na tusia e le tusitala o tala fa’asolopito o saienisi o Janet Brown e fa’apea o le tula’i vave o Darwin i le sosaiete o Victorian sa mafua tele i ana tusitusiga, ae le o ana tusitusiga fa’ailogalanu ma fa’ailoga tagata.
E lē o se mea na tupu fua le faia o se falelauasiga faale-malo ia Darwin i Westminster Abbey, o se faailoga tāua o le malosi o Peretania ma faamanatuina faalauaitele o se faailoga o le “manuia o Peretania i le lalolagi atoa i le natura ma le malo i le taimi o le nofoaiga umi a Vitoria.”
E ui i suiga tetele i le va fealoai i le 150 tausaga ua mavae, o loo tumau pea le taatele o faaupuga faailoga tagata ma faailoga lanu i le saienisi, vailaau faafomai, ma aoaoga. I le avea ai ma se polofesa ma se tagata suesue i le Iunivesite o Howard, ou te fiafia e tuufaatasia a’u matā’upu autu o suesuega—paiolo ma anthropology—e talanoaina ai mataupu lautele o le va fealoai. I se suesuega na ou lomia talu ai nei ma la’u paaga o Fatima Jackson ma tamaiti aoga faafomai e toatolu a Howard, matou te faaalia ai o le gagana faailoga tagata ma faailoga lanu e le o se mea o le taimi ua tuanai: o loo i ai pea i tusiga faasaienisi, tusi aoga, falemataaga, ma meafaitino faaleaoaoga.
O se faʻataʻitaʻiga o le faʻaituau o loʻo iai pea i le vaega faasaienisi i aso nei, o le tele o tala o le evolusione o tagata e faʻapea o loʻo faʻapea mai o se alualu i luma saʻo mai tagata uliuli, e sili atu le "anamua" i tagata paʻepaʻe, e sili atu le "alualu i luma". O falemataʻaga o talafaasolopito faanatura, upega tafaʻilagi, ma nofoaga o le tofi a le UNESCO o loʻo faʻaalia ai lenei aga.
E ui o nei faʻamatalaga e le ogatusa ma mea moni faasaienisi, ae e le taofia ai i latou mai le faaauauina o le salalau atu. I aso nei, e tusa ma le 11% o le faitau aofaʻi o tagata "papaʻe," o lona uiga, o tagata Europa. O ata o loʻo faʻaalia ai suiga laina i lanu o le paʻu e le o atagia saʻo ai le talafaasolopito o le evolusione o tagata poʻo foliga vaaia lautele o tagata i aso nei. E le gata i lea, e leai se faʻamaoniga faasaienisi mo le faʻamalamalamaina malie o le paʻu. O le lanu paʻu vaivai na atiaʻe muamua lava i ni nai vaega na malaga atu i nofoaga i fafo atu o Aferika, i nofoaga maualuluga poʻo nofoaga maulalo, e pei o Amerika i Matu, Europa, ma Asia.
O loo salalau pea tala fa'ailoga tagata i totonu o a'oga. Mo se fa'ata'ita'iga, i se pepa o le 2021 e uiga i se fa'amaumauga lauiloa o se tagata anamua na maua i se nofoaga o mea anamua i le Mauga o Atapuerca i Sepania, na su'esu'eina ai e le au su'esu'e nifo o toega ma iloa ai o nifo moni lava ia o se tamaititi e 9 i le 11 tausaga le matua. O nifo o se teine. Sa manatu muamua o le fa'amaumauga o se tama ona o se tusi sili ona fa'atau atu i le 2002 na tusia e le tagata su'esu'e paleoanthropologist o José María Bermúdez de Castro, o se tasi o tusitala o le pepa. O le mea e sili ona taua, o le fa'ailoa mai e le au tusitala o le su'esu'ega e leai se fa'avae fa'asaienisi e fa'ailoa ai le fa'amaumauga o se tane. O le fa'ai'uga "na faia fa'afuase'i," na latou tusia.
Ae o lenei filifiliga e lē o se mea "faafuaseʻi." O tala o le evolusione o tagata e masani ona faʻaalia ai naʻo aliʻi. I ni nai mataupu e faʻaalia ai fafine, e masani ona faʻaalia i latou o ni tina e leai se gaioiga nai lo ni tagata fatufatu, tusiata ana, poʻo ni tagata e aoina meaʻai, e ui lava i faʻamaoniga a tagata o fafine anamua sa faapena lava.
O le isi faʻataʻitaʻiga o tala faʻailoga tagata i le saienisi o le auala lea o loʻo finau ai pea saienitisi i le evolusione "faigata" o le orgasm o fafine. Na fausia e Darwin se tala i le auala na alualu ai i luma fafine ina ia "maasiasi" ma le le faʻaalia o feusuaiga, e ui lava ina ia faʻailoa mai o le tele o ituaiga o mammals, e filifili ma le naunautai fafine a latou paaga. I le avea ai ma se tagata Victorian, sa faigata ia te ia ona talia e mafai e fafine ona faia se sao taua i le filifilia o paaga, o lea na ia talitonu ai o lenei matafaioi sa faʻapolopolo mo fafine i le amataga o le evolusione o tagata. E tusa ai ma Darwin, na mulimuli ane amata ona filifilia faʻafeusuaiga e alii fafine.
O loo fai mai tagata e fa'ailoga tagata e sili atu le "maasiasi" o fafine ma "e le o ni tagata e fa'afeusuaiga," e aofia ai le manatu o le orgasm o fafine o se mealilo o le evolusione, ua fa'afitia e fa'amaoniga e tele. Mo se fa'ata'ita'iga, o fafine e tele taimi e orgasm ai nai lo ali'i, ma o latou orgasm, i le averesi, e sili atu ona lavelave, sili atu ona lu'itau, ma sili atu ona malosi. E le o fa'atapula'aina fa'aletino fafine i le mana'o fa'afeusuaiga, ae o fa'ata'ita'iga fa'ailoga tagata e taliaina o se mea moni fa'asaienisi.
O mea tau aʻoaʻoga, e aofia ai tusi aʻoga ma atlase o le tino e faʻaaogaina e tamaiti aʻoga faasaienisi ma fomaʻi, e iai se sao taua i le faʻaauauina o manatu ua uma ona mafaufauina. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le lomiga 2017 o le Netter's Atlas of Human Anatomy, e masani ona faʻaaogaina e tamaiti aʻoga faafomaʻi ma fomaʻi, e aofia ai le toeitiiti atoa le 180 ata o lanu o le paʻu. O le toatele o nei mea, o le toatele o alii e paʻepaʻe o latou paʻu, ma e na o le lua o loʻo faʻaalia ai tagata e "uliuli" o latou paʻu. O lenei mea e faʻaauau ai le manatu o le faʻaalia o alii papaʻe o ni faʻataʻitaʻiga faʻaletino o le ituaiga tagata, ma le faʻaalia ai le eseesega atoa o le tino o tagata.
O tusitala o mea tau aʻoaʻoga a tamaiti o loʻo faʻataʻitaʻiina foʻi lenei faʻaituau i lomiga faasaienisi, falemataʻaga, ma tusi aʻoga. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le faʻavaa o se tusi lanu o le 2016 e taʻua o le "The Evolution of Creatures" o loʻo faʻaalia ai le evolusione o tagata i se aga masani: mai meaola "anamua" e pogisa o latou paʻu i tagata Sisifo "faʻa-sivili". E maeʻa le aʻoaʻoga pe a avea tamaiti e faʻaaogaina nei tusi ma saienitisi, tusitala, tagata e tausia falemataʻaga, faipule, tusitala, poʻo tusiata.
O se uiga autū o le faiga fa'ailogalanu ma le fa'ailoga tagata fa'aleituaiga, o le fa'aauauina lea e tagata e le o iloa o latou tala ma fa'ai'uga e fa'aitu'au. E mafai e saienitisi ona tete'e atu i faiga fa'ailogalanu, fa'ailoga tagata, ma fa'aitu'au fa'a-Sisifo ua leva ona iai, e ala i le mataala ma le fa'atinoina o le fa'ailoaina ma le fa'asa'oina o nei faatosinaga i a latou galuega. O le fa'atagaina o tala sese e fa'aauau pea ona salalau i le saienisi, foma'i, a'oa'oga, ma ala o faasalalauga e le gata ina fa'aauauina ai nei tala mo tupulaga o le lumana'i, ae fa'aauauina ai fo'i le fa'ailoga tagata, sauāga, ma faiga sauā na latou fa'amaoniaina i le taimi ua tuana'i.
Taimi na lafoina ai: Tesema-11-2024
