O le faʻateleina o le soifua matua o le faitau aofaʻi o tagata o loʻo i ai ni luʻitau tulaga ese i le soifua maloloina o le gutu, e manaʻomia ai ni suiga vave o mataupu aoaoina mo tagata matutua i aʻoaʻoga nifo ma faafomaʻi. O mataupu aoaoina masani mo nifo atonu e le lava le sauniaina o tamaiti aʻoga e foia nei luʻitau eseese. O se auala faʻapitoa e tuʻufaʻatasia ai tagata matutua i aʻoaʻoga soifua maloloina o le gutu, faʻalauiloa le galulue faʻatasi i le va o fomaʻi nifo, vailaʻau, tausimaʻi, fale talavai, togafitiga faʻaletino, ma isi matāʻupu tau soifua maloloina. O lenei faʻataʻitaʻiga e faʻaleleia atili ai le malamalama o tamaiti aʻoga i le tausiga o gasegase matutua e ala i le faʻamamafaina o le tausiga tuʻufaʻatasi, puipuiga o faʻamaʻi, ma taʻiala e taulaʻi i gasegase. I le faʻapipiʻiina o aʻoaʻoga faʻapitoa, e atiina ae ai e tamaiti aʻoga se vaʻaiga atoatoa o le soifua matua ma le soifua maloloina o le gutu, ma faʻaleleia atili ai taunuʻuga mo tagata matutua. O suiga o mataupu aoaoina e tatau ona aofia ai le aʻoaʻoina faʻavae i mataupu, fesuiaʻiga faʻapitoa i nofoaga matutua, ma polokalame faʻaleaʻoaʻoga faʻapitoa e taulaʻi i le atinaʻeina o tomai faʻatasi. E tusa ai ma le valaʻau a le Faʻalapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi mo le soifua maloloina o le soifua maloloina, o nei mea fou o le a faʻamautinoa ai o loʻo saunia tagata e tuʻuina atu le tausiga lelei o le gutu i se faitau aofaʻi matutua. – Faʻamalosia aʻoaʻoga mo tagata matutua: Faʻateleina le gauai atu i mataupu tau soifua maloloina o le gutu o se faitau aofaʻi matutua i totonu o mataupu aoaoina mo nifo ma le soifua maloloina lautele. – Fa'alauiloa le galulue fa'atasi i vaega eseese: Fa'amalosia le galulue fa'atasi i le va o tamaiti a'oga i togafitiga nifo, foma'i, tausima'i, fale talavai, togafitiga fa'aletino, ma polokalame fa'alesoifua maloloina lagolago e fa'aleleia atili ai le tausiga atoatoa o gasegase. – Fa'afetaia'ia mana'oga tulaga ese a tagata matutua: Fa'aauupegaina foma'i i le lumana'i i le malamalama ma tomai e pulea ai tulaga o le gutu e feso'ota'i ma le matua e pei o le xerostomia, periodontitis, ma le gau o nifo. – Mata'ituina fegalegaleaiga o vaila'au: Tu'uina atu le malamalama e iloa ai a'afiaga o togafitiga fa'apitoa ma togafitiga fa'apitoa i luga o a'ano o le gutu ua matutua. – Fa'apipi'i aafiaga fa'aklinikal: Fa'atino a'oa'oga fa'apitoa, e aofia ai le fa'asolosolo i nofoaga tausi soifua matutua, e fa'aleleia atili ai tomai fa'atino. – Fa'alauiloa le tausiga e taula'i i gasegase: Atiina'e se auala atoatoa i le tausiga e amana'ia ai le soifua maloloina lautele ma le manuia o gasegase matutua. – Atiina'e ni fuafuaga fa'afaiaoga fou: Fa'atinoina o a'oa'oga fa'avae i mataupu, fa'ata'ita'iga fa'atekinolosi, ma talanoaga fa'apitoa e fa'aleleia atili ai le a'oa'oina. – Fa'aleleia atili o taunu'uga o le tausiga o le soifua maloloina: Fa'amautinoa ua saunia tagata fa'au'u e tu'uina atu le tausiga nifo maualuga, faigofie ona maua, ma puipuia i tagata matutua. O lenei Autu Suesuega e taula'i i se toe fuata'iga fou o le mataupu a'oa'oga nifo matutua ma le fa'amamafa i se auala fa'apitoa. O le fa'amoemoega o le su'esu'ega o le fa'atalanoaina lea o va i a'oa'oga fa'afoma'i nifo masani e ala i le tu'ufa'atasia o a'oa'oga fa'apitoa mo tagata matutua, ma fa'amalosia ai le galulue fa'atasi i le va o foma'i nifo, foma'i, tausima'i, fale talavai, togafitiga fa'aletino, ma isi matā'upu tau soifua maloloina. Ua vala'aulia tusitala e tu'uina atu su'esu'ega muamua, iloiloga fa'apitoa, su'esu'ega o mataupu, ma fa'ata'ita'iga fa'alea'oa'oga i autu o: • A'oa'oga fa'apitoa (IPE) i le soifua maloloina o le gutu o tagata matutua • A'afiaga o togafitiga fa'apitoa ma togafitiga fa'apitoa i le soifua maloloina o le gutu o tagata matutua • Atina'eina o mataupu a'oa'oga ma ta'iala fa'atino • A'oa'oga fa'apitoa ma fesuia'iga i nofoaga o tagata matutua • Fa'aaogaina o tekinolosi ma fa'ata'ita'iga i a'oa'oga fa'apitoa mo nifo o tagata matutua • Fa'alavelave ma lu'itau i le tu'ufa'atasia o tagata matutua i totonu o le a'oa'oga fa'apitoa mo nifo • Auala e taula'i i tagata ma'i ma puipuia ai le tausiga o le gutu o tagata matutua Matou te taliaina su'esu'ega fa'apitoa, iloiloga o tusitusiga, au'ili'iliga o faiga fa'avae, ma fausaga fa'alea'oa'oga fou o le a fesoasoani e fa'aleleia a'oa'oga fa'apitoa mo le soifua maloloina o le gutu o tagata matutua ma fa'aleleia atili ai taunu'uga tau soifua maloloina i tagata matutua.
Se'i vagana ua fa'ailoa mai i le Fa'amatalaga o Autu o Su'esu'ega, o ituaiga tusiga nei e taliaina i totonu o le fa'avae o lenei Autu o Su'esu'ega:
O tusiga e taliaina mo le lolomiina e a matou faatonu mai fafo pe a uma se iloiloga mae'ae'a a tupulaga talavou e noatia i se totogifuapauina o le lolomiina e totogi i le tusitala, faalapotopotoga po o le lagolago.
Se'i vagana ua fa'ailoa mai i le Fa'amatalaga o Autu o Su'esu'ega, o ituaiga tusiga nei e taliaina i totonu o le fa'avae o lenei Autu o Su'esu'ega:
Upu autu: foma'i nifo mo tagata matutua, mataupu aoaoina, a'oa'oga fa'apitoa, soifua maloloina o le gutu, faiga fa'atasi
Fa'amatalaga Taua: O talosaga uma i lenei Autū Suesuega e tatau ona i totonu o le lautele o le matagaluega ma fa'amatalaga o misiona a le api talaaga o lo'o tu'uina atu i ai. E taofia e le Frontiers le aia tatau e fa'asino atu ai tusitusiga e le o aofia ai i matagaluega po'o api talaaga talafeagai i so'o se la'asaga o le faiga o iloiloga a tupulaga.
O autu o suʻesuʻega a Frontiers o ni nofoaga autū ia o le galulue faʻatasi e faʻatatau i autu fou. O le mamanuina, pulea ma taʻitaʻia e saienitisi taʻimua, latou te aumaia faʻatasi nuʻu i se vaega masani o le fiafia i ai, ma faʻaleleia atili ai le galulue faʻatasi ma le faʻafouga.
E le pei o mekasini a matagaluega, ia e auauna atu i nuʻu faʻapolofesa ua leva ona faʻavaeina, o Autu o Suesuega o ni nofoaga autu fou e tali atu i suiga o le siosiomaga faasaienisi ma faʻatatau i nuʻu fou.
O le polokalame lolomi a le Frontiers e faʻamoemoe e faʻamalosia le vaega suʻesuʻe e faʻalauteleina le atinaʻeina o lomiga faʻasaienisi. O le polokalame e aofia ai vaega e tolu: mekasini e iai mataupu faʻatulagaina, vaega faʻapitoa e fetuutuunai ma autu suʻesuʻega faʻaonaponei, ua mamanuina e faʻapotopoto faʻatasi ai vaega o le tele ma laʻasaga eseese o le atinaʻe.
O autu o suʻesuʻega e fautuaina mai e le vaega faasaienisi. O le tele o a matou autu o suʻesuʻega e fautuaina mai e sui o le komiti faatonu o loʻo iai nei ua latou faʻailoa mai mataupu taua poʻo vaega e fiafia i ai i a latou matāʻupu.
I le avea ai ma se faatonu, e fesoasoani le Research Themes ia te oe e fausia lau api talaaga ma le alalafaga e faʻatatau i suʻesuʻega faʻaonaponei. I le avea ai ma se paionia i le matata o suʻesuʻega, e tosina mai e le Research Themes tusiga maualuga le lelei mai tagata tomai faapitoa i le lalolagi atoa.
Afai e faʻatumauina le naunau i se autu o suʻesuʻega e folafolaina ma faʻatupulaʻia le alalafaga o loʻo siomia ai, e iai le gafatia e atiina ae ai i se matāʻupu faʻapolofesa fou.
E tatau ona faamaonia e le Faatonu Sili Autu o Suesuega taitasi ma e noatia i le vaavaaiga a le matou Komiti Faatonu, ma lagolagoina e le matou Vaega Faamaoni o Suesuega i totonu. O tusiga o loʻo lolomiina i lalo o le vaega o Autu o Suesuega e tausisia tulaga faatonuina tutusa ma le faiga o iloiloga a tagata e tutusa le malosi e pei o isi tusiga uma matou te lolomiina.
I le 2023, e 80% o autu o suʻesuʻega matou te lolomiina e faʻatonutonuina pe faʻatasi ma i latou e le komiti faatonu o ē ua masani i mataupu o le mekasini, filosofia, ma le faʻataʻitaʻiga o le lolomiina. O isi autu uma e faʻatonutonuina e tagata tomai faapitoa ua valaʻaulia i a latou matata, ma o autu taʻitasi e iloiloina ma faʻamaonia aloaia e se faatonu sili faʻapolofesa.
O le lolomiina o lau tusiga faatasi ma isi tusiga talafeagai i totonu o se autu o suʻesuʻega e faʻateleina ai lona vaʻaia ma le iloaina, e oʻo atu ai i le tele o vaʻaiga, laʻuina mai, ma upusii. Aʻo faʻaopoopoina tusiga fou ua lolomiina, e faʻasolosolo malie le alualu i luma o le autu o suʻesuʻega, e tosina mai ai le tele o asiasiga faifaipea ma faʻateleina ai lona vaʻaia.
Ona o autu o suʻesuʻega e faʻaaogaina i le tele o matāʻupu, e lolomiina i mekasini i le tele o matāʻupu ma mataupu faʻapitoa, e faʻalauteleina atili ai lou aʻapa atu ma avatu ai ia te oe le avanoa e faʻalautele ai lau fesoʻotaʻiga ma galulue faʻatasi ma tagata suʻesuʻe i matāʻupu eseese, e taulaʻi uma lava i le faʻalauteleina o le malamalama i le autu taua e tasi.
O a matou autu tetele o suʻesuʻega e liua foʻi i tusi faʻaeletoronika ma faʻalauiloa i luga o ala o faasalalauga lautele e le matou 'au maketi numera.
E ofoina atu e Frontiers le tele o ituaiga tusiga, ae o le ituaiga patino e faʻalagolago i le vaega o suʻesuʻega ma le mekasini e iai lau autu. O ituaiga tusiga o loʻo avanoa mo lau autu suʻesuʻega o le a faʻaalia i se lisi pa'ū i lalo i le taimi o le faʻagasologa o le tuʻuina atu.
Ioe, matou te fiafia e faʻalogo i ou manatu i le autu. O le tele o a matou autu o suʻesuʻega e faʻavae i luga o le alalafaga ma fautuaina e tagata suʻesuʻe i le matata. O le a faʻafesoʻotaʻi oe e le matou 'au faʻatonu i totonu e talanoaina lau manatu ma fesili pe e te manaʻo e faʻasaʻo le autu. Afai o oe o se tagata suʻesuʻe laʻititi, matou te ofoina atu ia te oe le avanoa e faʻamaopoopo ai le autu, ma o se tasi o matou tagata suʻesuʻe sinia o le a avea ma faatonu autu.
O autu o suʻesuʻega e faʻatulagaina e se 'au o faatonu asiasi (e taʻua o faatonu autu). O lenei 'au e vaʻaia le faagasologa atoa: mai le uluaʻi fautuaga o le autu i le valaʻaulia o ē e saofaga, iloiloga a tupulaga, ma le mea mulimuli o le lolomiina.
E mafai fo'i e le 'au ona aofia ai fa'atonu o mataupu e fesoasoani i le faatonu o mataupu i le lolomiina o talosaga mo pepa, feso'ota'i ma le faatonu i aotelega, ma tu'uina atu le lagolago i tusitala o lo'o tu'uina atu pepa. I nisi tulaga, e mafai fo'i ona tofia i latou e fai ma tagata iloilo.
I le avea ai ma se Faatonu o Autu (TE), o le a e nafa ma le faia o faaiuga faatonu uma e uiga i se autu o suʻesuʻega, e amata i le faʻamatalaina o lona lautele. O le a mafai ai ona e filifilia suʻesuʻega i lau autu e te fiafia i ai, aumaia faʻatasi ni manatu eseese mai tagata suʻesuʻe taʻimua i le matata, ma faʻatulaga le lumanaʻi o lau matata.
O le a e filifilia se 'au o faatonu lagolago, tuufaatasia se lisi o tusitala e ono avea ma tusitala, tuuina atu valaaulia e auai, ma vaavaaia le faagasologa o le iloiloga, talia pe fautuaina le teena o tusitusiga taitasi e tuuina atu.
I le avea ai ma se Faatonu o Autū, o le a e maua le lagolago a la matou 'au i totonu i la'asaga ta'itasi. Matou te tofia oe i se faatonu fa'apitoa mo fesoasoani fa'atonu ma fa'atekinolosi. O lau autu o le a pulea e ala i la matou fa'avae i luga ole laiga e faigofie ona fa'aoga, ma o le fa'agasologa o le iloiloga o le a taulimaina e la matou Fesoasoani Iloiloga fa'amalosia e le AI (AIRA) lea e muamua i le alamanuia.
Afai o oe o se tagata suʻesuʻe laʻititi, matou te ofoina atu ia te oe le avanoa e faʻamaopoopo ai se autu, faʻatasi ai ma se tagata suʻesuʻe sinia e fai ma faatonu autu. O le a mafai ai ona e maua le poto masani taua i le faʻasaʻoina, atiina ae ou tomai i le iloiloina ma le faʻaeteete o pepa suʻesuʻe, faʻalauteleina lou malamalama i tulaga lelei ma manaʻoga mo lomiga faʻasaienisi, ma maua ni taunuuga fou o suʻesuʻega i lau matata ma faʻalautele lau fesoʻotaʻiga faʻapolofesa.
Ioe, e mafai ona matou tuʻuina atu tusi faamaonia pe a talosagaina. Matou te fiafia e tuʻuina atu se tusi faamaonia mo lau sao i le faʻasaʻoina o se poloketi suʻesuʻega manuia.
E manuia galuega faatino suʻesuʻega i le galulue faʻatasi ma auala faʻapitoa e aʻoaʻoina ai mataupu fou faʻaonaponei, ma tosina mai ai tagata suʻesuʻe taʻutaʻua mai le salafa o le lalolagi.
I le avea ai ma se faatonu o autu, e te faatulagaina le aso e gata ai ona lolomiina lau autu o suʻesuʻega, ma matou te galulue faatasi ma oe e fetuunai i lau faasologa. E masani lava, e mafai ona lolomiina se autu o suʻesuʻega i luga ole laiga i totonu o ni nai vaiaso ma e tumau pea ona tatala mo le 6–12 masina. E mafai ona lolomiina tusiga taʻitasi i totonu o se autu o suʻesuʻega i le taimi lava e sauni ai.
O la matou polokalame lagolago totogifuapauina e faʻamautinoa ai o tusiga uma ua iloiloina e tagata tomai faapitoa, e aofia ai ma tusiga na lolomiina i le Research Topics, e mafai ona maua aogā mai le avanoa tatala - e tusa lava po o le a le tomai faapitoa o le tusitala po o le tulaga tau tupe.
E mafai e tusitala ma faʻalapotopotoga o loʻo feagai ma faigata tau tupe ona talosaga mo se faʻamagaloga o tau o lomiga. O loʻo maua le pepa talosaga mo le lagolago i luga o la matou upega tafaʻilagi.
I le tausisia o la matou misiona e faʻalauiloa le soifua maloloina i luga o se paneta soifua maloloina, matou te le ofoina atu ni mea lolomi. O a matou tusiga ma tusi uma e laiseneina i lalo o le CC-BY, e mafai ai ona e faʻasoa ma lolomiina.
E mafai ona tuʻuina atu tusitusiga i lenei autu o suʻesuʻega e ala i le api talaaga autū poʻo soʻo se isi api talaaga o loʻo auai.
Taimi na lafoina ai: Setema-06-2025
